Çocuklukta Kurduğumuz Bağlar Yetişkin İlişkilerine Nasıl Taşınır?

“Çocukluğumuz bütün ilişkilerimizi belirler mi?” Bu soru, bağlanma kuramı konuşulduğunda en sık karşılaşılan sorulardan biridir. Kısa cevap: Çocukluk deneyimleri önemlidir, fakat yetişkinlikte kuracağımız ilişkilerin değişmez bir senaryosunu yazmaz.

Işık Üniversitesi’nde hazırladığım lisans çalışmasının kuramsal çerçevesinde, çocuğun temel bakım verenle kurduğu ilişkinin kendisi ve diğer insanlar hakkında beklentiler geliştirmesine katkı sağlayabileceği ele alınıyordu. Tutarlı ve destekleyici bakım, çevreyi keşfetmek için daha güvenli bir zemin oluşturabilir. Tutarsız veya yetersiz karşılanan ihtiyaçlar ise kişinin yakın ilişkilerde güven, destek ve ulaşılabilirlik konusunda farklı beklentiler geliştirmesiyle ilişkili olabilir.

İçsel çalışma modelleri ne demektir?

Bağlanma kuramında “içsel çalışma modeli”, kişinin ilişkiler hakkında zaman içinde geliştirdiği bazı temel beklentileri anlatmak için kullanılır. Örneğin “İhtiyacım olduğunda biri yanımda olur mu?”, “Yakınlık güvenli midir?”, “Duygularımı gösterdiğimde kabul edilir miyim?” gibi soruların cevapları yalnızca düşünsel değildir; ilişkilerdeki tepkilerimize de yansıyabilir.

Bu nedenle yetişkinlikte bir partnerin geç cevap vermesi, eleştirel bir cümle kurması veya kısa süreli mesafe istemesi iki farklı kişi tarafından tamamen farklı anlamlandırılabilir. Bir kişi bunu olağan bir durum olarak görebilirken, diğeri terk edilme ya da reddedilme işareti gibi yaşayabilir. Başka biri ise yakınlık ihtiyacının kendisini fazlasıyla savunmasız hissettirdiğini fark edebilir.

Geçmiş önemlidir ama tek açıklama değildir

Bağlanma biçimlerini yalnızca ebeveyn davranışlarına indirgemek doğru olmaz. Tez çalışmamda da yetişkin bağlanması, iletişim ve sosyal arka plan birlikte ele alındı. Ayrıca çalışmanın kendi sınırlılıkları, bağlanma ve iletişim gibi karmaşık konuların tek bir değişkenle açıklanamayacağını gösteren önemli bir hatırlatmadır.

Yetişkin yaşamındaki dostluklar, romantik ilişkiler, kayıplar, güvenli bağlar ve kişinin kendi davranışlarını fark etmesi yeni deneyimler yaratabilir. Yani ilişkisel örüntüler öğrenilmiş olabilir; fakat öğrenilmiş olmaları onların değiştirilemez olduğu anlamına gelmez.

Kendinize şu soruları sormak başlangıç olabilir: Yakın ilişkilerde en çok ne zaman tehdit hissediyorum? Yardım istemek benim için kolay mı? Karşımdaki kişiye ihtiyaç duyduğumu göstermek nasıl hissettiriyor? Bir çatışmada en sık yaptığım şey yakınlaşmak mı, geri çekilmek mi?

Bu soruların amacı geçmişi suçlamak değil, bugünkü ilişki deneyimimizi daha anlaşılır hale getirmektir.